4/a VE 4/b’Lİ SGK([1])’LILARIN YENİ DÖNEMDE YENİ İŞGÖREMEZLİK GELİR HESABI (ÖRNEKLERLE)






Yazar:Hakkı DEMİRCİ*

E-Yaklaşım / Kasım 2008 / Sayı: 191



I.GİRİŞ:

Yeni sosyal güvenlik yasası 01 Ekim 2008 tarihi itibariyle tüm maddeleri yürürlüğe girmiş bulunmaktadır. Yasa pek çok yenilik meydana getirmiş bulunmaktadır. Uygulamada yeni getirilen değişikliklerin nasıl uygulanacağına ilişkin SGK tarafından da açıklayıcı çalışmalar yapılmaktadır. Bu makalemizde ilk defa eski Bağ-Kurlular dediğimiz yeni 4/b’li sigortalılar için olmak üzere,eski SSK’lı yeni 4/a sigortalıları için uygulanan işkazası ve meslek hastalığı halinde geçici ve sürekli iş göremezlik geliri uygulamasını örneklerle izah etmeye çalışacağım.4/c’li dediğimiz memurlar için ise bu gelir türü bulunmamakta,onlar için farklı uygulamalar bulunmaktadır.



II- BAZI KAVRAMLAR?

İş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle, bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda, sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özüre uğratan olaydır (5510 sK md.13).

Meslek hastalığı; sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal özürlülük halleridir (5510 sK md. 14)



III- GEÇİCİ İŞGÖREMEZLİK

A- TANIM

Geçici iş göremezlik, sigortalının iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hâllerinde Kurum’ca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulu raporlarında belirtilen istirahat süresince geçici olarak çalışamama hâlidir. Geçici iş göremezlik ödeneği için çalışma gücü kaybı önemli değildir, istirahat raporlu veya hastanede yatarak tedavi görmek yeterli olmaktadır.

B- KİMLERE NE KADAR SÜRE VERİLECEK?

Geçici iş göremezlik ödeneği;

a- İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için,

b- Kanun’un 4 (a) bendi (işçiler) ile 5. maddesi kapsamındaki (tutuklular,çıraklar, kursiyerler, yurtdışına götürülen işçiler vs) sigortalılardan hastalık sigortasına tabi olanların, hastalık sebebiyle iş göremezliğe uğramaları hâlinde, iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla geçici iş göremezliğin üçüncü gününden başlamak üzere her gün için,

c- Kanun’un 4 (a) bendindeki işçiler ile 4(b) bendinde belirtilen muhtarlar ve aynı bendin (1), (2) ve (4) numaralı alt bentleri kapsamındaki sigortalı kadının analığı hâlinde, doğumdan önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla, doğumdan önceki ve sonraki sekizer haftalık sürede, çoğul gebelik hâlinde ise doğumdan önceki sekiz haftalık süreye iki haftalık süre ilave edilerek çalışmadığı her gün, sigortalı kadının isteği ve hekimin onayı ile doğuma üç hafta kalıncaya kadar çalışılması hâlinde, sigortalının bu sürede çalışmamış olması şartı ile sigortalının isteği ve hekim raporu ile doğum öncesinde kullanılmayan sürenin beş haftaya, çoğul gebelik hâlinde yedi haftaya kadar olan kısmından doğum sonrasına ilave edilen her gün için verilir.

Kanunun 4(b) bendine göre sigortalı sayılanlara, iş kazası veya meslek hastalığı ya da analık hâllerinde genel sağlık sigortası dâhil prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması şartıyla yatarak tedavi süresince veya yatarak tedavi sonrası bu tedavinin gereği olarak istirahat raporu aldıkları sürede her gün için geçici iş göremezlik ödeneği verilir.

Burada dikkat edilecek husus; eğer işkazası ve meslek hastalığı nedeniyle İstirahat raporu almış isek herhangi bir eski çalışma gün sayısına tabi olmaksızın ve ilk günden itibaren ödenek alınacak olmasıdır. Hastalık halinde ise ödenek alınabilmesi için 90 gün prim ödemek gerekir ayrıca ödenek de 3. günden itibaren alınabilir. Yani ilk 2 gün için ödenek verilmez. Analık halinde ise 2 gün istisnası yoktur.4/b’liler için tek fark ödenek alabilmeleri için prim, gecikme zammı vs. borçlarının olmaması gerektiğidir ki bu makuldür. Çünkü primini ödemediği sigortalılığın ödeneğini alması olacak şey değildir.

C- ÖDENEK MİKTARI NE KADAR?

İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve sigortalı kadının analığı halinde, verilecek geçici iş göremezlik ödeneği, yatarak tedavilerde günlük kazancının yarısı, ayaktan tedavilerde üçte ikisidir.

Örnek-1: SGK’ya aylık 900 YTL üzerinden prim ödüyorsanız hastanede yatarak geçirdiğiniz günler için günlük 15 YTL, evde raporlu geçirdiğiniz günler için de 22.5 YTL ödenek alabileceksiniz.

Bir sigortalının, aynı zaman içinde ve aynı sigortalılık hâline tabi olacak şekilde birden fazla işyerinde çalışması hâlinde, ödeneklere esas tutulacak günlük kazancının tespitinde, üst sınır dikkate alınarak her bir işyeri için ayrı ayrı bulunacak günlük kazançların toplamı ödeneğe esas günlük kazancını oluşturur.

Ayrıca, bir sigortalıda iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hâllerinden birkaçı birleşirse geçici iş göremezlik ödeneklerinden en yükseği verilir.



IV- SÜREKLİ İŞ GÖREMEZLİK GELİRİ
Kurum, iş kazası geçiren veya meslek hastalığına tutulan bir sigortalıya, sağlığına kavuşması için gerekli sağlık yardımları sağlamak ve tedavi süresince geçici iş göremezlik ödeneği vermekle yükümlüdür. Geçici iş göremezlik sonunda yeniden çalışma gücünü kazanamayan ve bu nedenle sürekli iş göremezlik durumuna düşen sigortalılara, sürekli iş göremezlik geliri bağlanır.

A- YARARLANMA KOŞULLARI
Sürekli iş göremezlik geliri, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve özürler nedeniyle Kurum’ca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulları tarafından verilen raporlara istinaden Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücü en az % 10 oranında azalmış bulunduğu tespit edilen sigortalıya bağlanır.
Sürekli iş göremezlik geliri bağlanabilmesi için, sigortalının çalıştığı işten ayrılması, iş yerini kapatması veya devretmesi şartı aranmaz. Örneği Kurum’ca hazırlanan tahsis talep dilekçesi ile ilgili üniteye başvurması yeterlidir. Tahsis talep dilekçesine, sigortalının bir adet belgelik fotoğrafı eklenir.

Kanun’un 4(b) bendine göre sigortalı sayılanlara(eski Bağ-Kurlular), sürekli iş göremezlik geliri bağlanabilmesi için, kendi sigortalılığından dolayı, genel sağlık sigortası dahil prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması zorunludur.

Sürekli iş göremezlik ikiye ayrılır. Bunlar, tam ve kısmi iş göremezliktir. Tam iş göremezlik, sigortalının mesleğinde hiç çalışamaması durumunu anlatır. Bir başka deyişle, tam iş göremez durumundaki sigortalının meslekte kazanma gücündeki kayıp oranı % 100’dür. Sigortalının mesleğinde kazanma gücünün kısmen azalmış olması ise kısmi iş göremezlik olarak adlandırılır. Bu durumda, kısmî iş göremezlik, meslekte kazanma gücünün en az % 10, en fazla %99,99 yitirildiğini gösterir. Meslekte kazanma gücündeki kayıp oranı % 10’un altında olan sigortalı, sürekli iş göremez durumuna girmediğinden sürekli iş göremezlik gelirine de hak kazanamaz.

B- GELİRİN HESAPLANMASI

İş kazası ve meslek hastalığı sigortasından hak kazanılan gelirlerin hesaplanmasında;

4 (a) sigortalıları açısından;

- Günlük kazanç hesabına giren son takvim ayı 2008/Ekim (hariç) öncesi olanların gelirleri yürürlükten kaldırılan eski 506 sayılı Kanun hükümlerine göre,

- Günlük kazanç hesabına giren son takvim ayı 2008/Ekim (dahil) sonrası olanların gelirleri 5510 sayılı Kanunla getirilen yeni sisteme göre hesaplanacaktır.

4 (b) sigortalıları açısından;

İş kazası ve meslek hastalığı sigortasından gelir bağlanması ilk defa 5510 sayılı Kanunla getirilen bir uygulama olduğundan, tamamen 5510 sayılı Kanun hükümlerine göre gelir bağlama işlemi sonuçlandırılacaktır. Ancak, sigortalılara iş kazası veya meslek hastalığı sonucu bağlanacak sürekli iş göremezlik gelirlerinde, son takvim ayının Kanun’un yürürlük tarihinden önceki bir tarih olması halinde, basamakların karşılığı gelirler dikkate alınarak son takvim ayı itibariyle Kanun hükümlerine göre hesaplanan sürekli iş göremezlik geliri, Kanun’un yürürlük tarihine kadar mülga 1479 sayılı Kanuna göre aylıkların artırılmasında uygulanan artış oranları, Kanun’un yürürlük tarihinden gelir başlangıç tarihine kadar ise 5510 sayılı Kanun’un 55. maddesi hükümlerine göre artırılır.

Kanun’un yürürlük tarihinden önce meydana gelen iş kazaları ile Kanunun yürürlük tarihinden önce anlaşılan meslek hastalıkları yönünden Kanun hükümleri uygulanmaz.

Gelir sigortalının;

Tam iş göremezliği halinde; Günlük kazanç x 30 x %70 veya kısaca GK x 21,

Kısmi iş göremezliği halinde ise Günlük kazanç x 30 x %70 x Sürekli İşgöremezlik Derecesi (SİD) veya kısaca GK x 21 x SİD,

formüllerine göre hesaplanır.

Sürekli kısmî iş göremezlikte sigortalıya bağlanacak gelir, tam iş göremezlik geliri gibi hesaplanarak bunun iş göremezlik derecesi oranındaki tutarı kendisine ödenir.

Sigortalının başkasının bakımına muhtaç olması durumunda % 70 olan gelir bağlama oranı % 100 olarak dikkate alınır ve Gelir = GK x 30 x %100 x SİD formülüne göre hesaplanır.

Bu şekilde hesaplanan gelir, günlük kazanç hesabına giren son takvim ayı itibariyle hesaplanan gelir olup, gelirin başlangıç tarihi yılın ilk altı aylık döneminde ise Ocak ödeme dönemi için aylıklara uygulanan artış oranı kadar, yılın ikinci altı aylık dönemde ise, Ocak ödeme dönemi artışı uygulanmaksızın Temmuz ödeme dönemi için aylıklara uygulanan artış oranı kadar artırılarak, sigortalının aylık başlangıç tarihindeki geliri hesaplanır.

IV.III.GÜNLÜK KAZANCIN TESPİTİ

IV.III.I.4/A Sigortalıları Açısından:

Sigortalının gelirinin hesaplanmasına esas günlük kazancı; iş kazasının olduğu veya meslek hastalığı halinde ise iş göremezliğin başladığı tarihten önceki oniki aydaki son üç ay içinde Kanunun 80. maddesine göre hesaplanacak prime esas kazançlar toplamının, bu kazançlara esas prim ödeme gün sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanır.

Oniki aylık dönemde çalışmamış ve ücret almamış olan sigortalı, çalışmaya başladığı ay içinde iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş göremezliğe uğrarsa bağlanacak gelirlerin hesabına esas günlük kazanç; çalışmaya başladığı tarih ile iş göremezliğinin başladığı tarih arasındaki sürede elde ettiği prime esas günlük kazanç toplamının, çalıştığı gün sayısına bölünmesi suretiyle; çalışmaya başladığı gün iş kazasına uğraması halinde ise aynı veya emsal işte çalışan benzeri bir sigortalının günlük kazancı esas tutulur.

Kanunun 4 (a) bendi gereği sigortalı sayılanların gelire esas günlük kazançlarının hesabında:

Prim, ikramiye ve bu nitelikteki arızi ödemeler dikkate alınmış ise gelire esas alınacak günlük kazanç, ücret toplamının ücret alınan gün sayısına bölünmesiyle hesaplanacak günlük kazanca, % 50 oranında bir ekleme yapılarak bulunan tutardan çok olamaz.

İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yapılan ücret, ikramiye, zam, tazminat ve bu mahiyetteki ödemelerden, ödenek ve gelirin hesabına esas alınan üç aylık dönemden önceki aylara ilişkin olanlar dikkate alınmaz.

ÖRNEK 2:

En Son Sigortalılık Hali : 4(a)

Meslek Has.Anlaş.Tarih :17/08/2015

İşten Ayrılma Tarihi :15/02/2010

Son Takvim Ayı : 2009/Temmuz



Ay
Gün
Kazanç- 80/a-1
Kazanç- 80/a-2

2009/Temmuz
30
3.954,60
1.980,30

2009/Haziran
-----
-----
----

2009/Mayıs
28
3.690,96
1.850,00

2009/Nisan
30
3.960,96
-

Toplam
58
7.645,56
3.830,30




Tabloda “Kazanç-80/a-2” bölümü sigortalıya ödenen prim ve ikramiye niteliğindeki ödemeleri kapsamaktadır.Hastalığın anlaşıldığı tarihten önceki 3 aydaki kazançlar dikkate alınır.Nisan ayı kazancı o nedenle dikkate alınmamıştır.Gelirin hesabına esas günlük kazanç, ücret toplamının ücret alınan gün sayısına bölünmesiyle hesaplanacak günlük kazanca % 50 oranında bir ekleme yapılarak bulunan tutardan çok olamaz. Buna göre,

Ücretler Toplamı / Prim Gün Sayısı: 7.645,56 / 58 = 131,82

İlave edilmesi Gereken Azami İkramiye Tutarı: 131,82 / 2 = 65,91 x 58 = 3.822,78 YTL

Sigortalıya ödenen ikramiye tutarı 3.830,30 YTL olmasına rağmen, günlük kazancın hesabında ikramiye tutarı 3.822,78 YTL olarak dikkate alınır.

Kazançlar Toplamı: 7.645,56 + 3.822,78 = 11.468.34 YTL

Günlük Kazanç : 11.468.34 / 58 = 197,73 YTL

IV.III.II.4 (b) Sigortalıları Açısından:

Kanunun 4 (b) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları Kanunun 82 nci maddesine göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırı ile üst sınırı arasında kalmak şartı ile kendileri tarafından beyan edilecek günlük kazancın otuz katıdır. Sigortalılar prime esas kazançları ile ilgili aylık olarak beyanda bulunur. Sigorta primine esas kazanç sınırları dahilinde yapılan ödemeler ödemenin ait olduğu ay için beyan olarak kabul edilir. Bu ay için başkaca beyanları dikkate alınmaz. İlişkin olduğu aya ait primini süresinde ödemeyen veya bu süre içerisinde yazılı beyanda bulunmayan sigortalının primleri, asgarî aylık prime esas kazanç üzerinden tahakkuk ve tahsil edilir. Ancak, iş kazasının olduğu veya meslek hastalığı dolayısıyla iş göremezliğin başladığı tarihte, verilecek ödenek veya bağlanacak gelirin hesabına esas tutulan son aya ait prime esas kazanç beyanında bulunulmamış ise, varsa son aydan bir önceki ay için prim tahakkuku yapılan prime esas kazanç, yok ise asgari prime esas kazanç üzerinden prim tahakkuku yapılır.

Örnek 3:[1]

En Son Sigortalılık Hali : 4(b)

Geç.İşg.Öden.Sona Erd.Tar : 20/02/2010

Kaza Tarihi : 05/12/2009

Son Takvim Ayı : 11/2009

Sür. İş.Gör.Derecesi : % 25

ABO : % 70

Bakıma Muhtaç E/H : Hayır

Gelir Baş. Tarihi : 01/03/2010



AY
Açıklama
GÜN
KAZANÇ

Kasım / 2009
Beyan yok

ödeme yok
30


664,20

Ekim / 2009
Beyan yok

ödeme yok
30
664,20

Eylül / 2009
Beyan yok

ödeme yok
30
664,20

TOPLAM

90
1.992,60




4 (b) sigortalısının kaza tarihinden önceki, bağlanacak sürekli iş göremezlik gelirinin hesabına esas son üç ayda prime esas kazanç beyanının ve prim ödemesinin olmadığı anlaşılmıştır. Bu durumda ilgili ayların prime esas kazançları asgari günlük kazanç üzerinden hesaplanır. Örnekte, 2009 yılının ikinci altı aylık döneminde asgari aylık kazanç 664.20 YTL olarak dikkate alınmıştır.

Örnek-4:

En Son Sigortalılık Hali : 4(b)

Geç.İşg.Öden.Sona Erd.Tar : 20.02.2010

Kaza Tarihi : 05.12.2009

Son Takvim Ayı : 11/2009

Sür. İş.Gör.Derecesi : % 25

ABO : % 70

Bakıma Muhtaç E/H : Hayır

Gelir Baş. Tarihi : 01.03.2010



AY
ACIKLAMA
GÜN
KAZANÇ

Kasım / 2009
Beyan yok
30
664,20

Ekim / 2009
Beyan yok
30
664,20

Eylül / 2009
Beyan var
30
700,00

TOPLAM

90
2.028,40


4 (b) sigortalısının kaza tarihinden önceki, bağlanacak sürekli iş göremezlik gelirinin hesabına esas son üç ay olan 2009 yılı Kasım, Ekim ve Eylül aylarından, Kasım ve Ekim ayına ait herhangi bir beyan ve ödemesinin bulunmadığı, Eylül ayında ise prim ödemesinin olduğu görülmüştür. Bu durumda beyanda bulunulmayan son iki ay olan Ekim ve Kasım ayları için prime esas asgari günlük kazanç üzerinden prime esas kazanç esas alınır.



V- SÜREKLİ İŞ GÖREMEZLİK GELİRİNİN BAŞLANGICI VE KESİLMESİ

Gelir;

Geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarihi,

Geçici iş göremezlik tespit edilemeden sürekli iş göremezlik durumuna girilmişse, buna ait Kurum’ca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulları tarafından verilen raporun tarihini takip eden ay başından başlar.

Örnek-5:

Kaza Tarihi : 10.04.2009

Geç. İşg. Öden. Sona Erd. Tar. : 23.06.2009

Son Takvim Ayı : Mart/2009

Sür. İş.Gör.Derecesi : % 35

ABO : % 70

Sektör : Özel

Bakıma Muhtaç E/H : Hayır

Gelir Baş. Tarihi : 01.07.2009

10.04.2009 tarihinde iş kazası geçiren ve geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarih 23.06.2009 olan sigortalının gelir başlangıç tarihi bu tarihi takip eden aybaşı (01.07.2009) olur.



VI- GELİRİN ALT SINIRI

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu bağlanacak gelirlerde alt sınır kontrolü sadece başka birinin sürekli bakımına muhtaç durumdaki sigortalılar için öngörülmüştür. Başkasının bakımına muhtaç olan sigortalılara bağlanacak gelirler prime esas kazanç alt sınırının aylık tutarının % 85’inden az olamaz.

Alt Sınır Geliri = Asgari Aylık Kazanç x 85/100

2008/Ekim-31.12.2008 süresinde sürekli iş göremezlik gelirlerinde (başkasının sürekli bakımına muhtaç olanlar için) uygulanacak alt sınır geliri:

21,29 x 30 x % 85 = 542,90 YTL’dir.



VII- SONUÇ

Yeni sosyal güvenlik yasası ile ilk kez Bağ-Kurlu dediğimiz kişiler 4/b’li olarak iş kazası ve meslek hastalığı halinde ve yine analık halinde sağlık yardımlarından yararlanabilecekleri gibi geçici ve sürekli iş göremezlik haklarına da sahip olabileceklerdir.4/a’lı dediğimiz eski SSK’lılar yönünden ise uygulama devam etmektedir.


--------------------------------------------------------------------------------

(*) SGK Başmüfettişi, Mali Hukuk Bilim Uzmanı

[1] Örneklerin bir kısmı SGK eğitim dairesi notundan alınmıştır,2008,Ankara