Özet: Anayasa Mahkemesi’nin 15 Ekim 2009 tarihli kararı uyarınca, dar mükellef gerçek kişi ve kurumlar tarafından elde edilen;

- Hisse senedi alım satım kazançları,

- Devlet tahvili, Hazine bonosu ve özel sektör tahvili faiz geliri ve alım satım kazançları,

- Yatırım fonu katılma belgelerinden elde edilen gelirler,

- Vadeli işlemler borsasında gerçekleştirilen işlemlerden sağlanan kazançlar,

üzerinden hesaplanan stopajın oranını % 0’a indiren düzenleme, Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesi ile iptal edilmiştir. Söz konusu iptal kararı 8 Ocak 2010 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

Anayasa Mahkemesi iptalin doğuracağı hukuksal boşluğun, kamu yararını ihlal edici nitelikte olduğuna hükmederek, gerekli yasal düzenlemelerin yapılması amacıyla iptal kararının, Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak 9 ay sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir. Dolayısıyla söz konusu Karar 8 Ekim 2010 tarihinde yürürlüğe girecektir.

İptal kararı ile ilgili olarak, 8 Ekim 2010 tarihinden önce stopaj oranları ya da söz konusu gelirlerin vergilendirme sisteminde bir düzenleme yapılması beklenmektedir. Söz konusu düzenlemenin yapılacağı tarihe kadar geçen süre içersinde ise dar mükelleflere %0 oranında stopaj uygulanmaya devam edilecektir.

I. GVK’nın geçici 67’nci maddesi kapsamında stopaj oranları


1 Ocak 2006 tarihinden itibaren yürürlüğe giren Gelir Vergisi Kanunu’nun geçici 67’nci maddesi uyarınca, menkul kıymet vergileme sisteminde köklü değişiklikler yapılmıştır.


Düzenleme ile bankalar ve aracı kurumlara; alım satımına aracılık ettikleri menkul kıymetler ile diğer sermaye piyasası araçlarından, yatırımcıların elde ettiği faiz ve alım satım kazançları ile ödünç işlemlerinden sağladıkları gelirler üzerinden stopaj yapma zorunluluğu getirilmiştir. Ayrıca mevduat ve repo işlemlerinden sağlanan gelirler de madde uygulaması kapsamına alınmıştır.


Maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibariyle madde kapsamındaki gelir ve mükellef türleri itibariyle % 15 olarak belirlenen stopaj oranı daha sonraki tarihlerde gerek mükellefler bazında gerek menkul kıymetler bazında farklılaştırılmıştır.


İlk farklılaşma dar mükelleflerin geçici 67’nci madde kapsamındaki hisse senedi alım satım kazançları ile Devlet tahvili, Hazine bonosu ve özel sektör tahvillerinden elde ettikleri faiz ve alım satım kazançları, yatırım fonları ile vadeli işlem borsalarındaki işlemlerden sağladıkları kazançlara ilişkin olarak 5527 sayılı Kanun ile yapılmıştır. Bu düzenleme uyarınca dar mükellef gerçek kişi ve kurumların yukarıda sayılan kazançlarına uygulanacak stopajın oranı 7 Temmuz 2006 tarihinde yürürlüğe girmek üzere % 0’a (sıfır) indirilmiştir.


Yukarıda sayılan gelirler için tam mükellef yatırımcılara uygulanacak stopaj oranı ise 2006/10731 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ise 23 Temmuz 2006 tarihinden itibaren uygulanmak üzere %10’a indirilmiştir.


Son olarak da, 2008/14272 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile tam mükellef gerçek kişi ve kurumların hisse senedi (menkul kıymetler yatırım ortaklıkları hisse senetleri hariç) alım satımından sağladıkları kazançlar için uygulanan stopaj oranı % 0’a (sıfır) indirilmiştir. Bu Karar 14 Kasım 2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.


Mevduat ve repo gelirlerine ilişkin olarak ise baştan beri uygulanmakta olan %15 oranında herhangi bir değişiklik yapılmamıştır.


II. GVK geçici 67’nci maddedeki stopaj uygulamalarına ilişkin davalar


Geçici 67’nci madde kapsamında dar mükellef gerçek kişi ve kurumlar tarafından elde edilen bazı kazançlarda stopaj oranını sıfıra indiren düzenlemeye ilişkin olarak, Anayasa Mahkemesi’nde açılmış iki dava bulunmaktaydı. Bunlardan biri, bazı milletvekilleri tarafından iptal ve yürürlüğün durdurulması istemiyle açılmış dava, diğeri ise Ankara Üçüncü Vergi Mahkemesi’nin itiraz başvurusuydu.


Anayasa Mahkemesi, 2006 yılında iptal ve yürürlüğün durdurulması ile ilgili açılan dava ile 2008 yılında Ankara Üçüncü Vergi Mahkemesi’nce itiraz yoluyla yapılan bu başvuruyu birleştirerek işleme koymuştur.


Anayasa Mahkemesi’nin 15 Ekim 2009 tarihli toplantısı sonucunda dar mükellef gerçek kişi ve kurumlar tarafından elde edilen bazı kazançlarda stopaj oranını sıfıra indiren düzenleme, anayasaya aykırı olduğu gerekçesi ile iptal edilmiştir. Söz konusu iptal Kararı 8 Ocak 2010 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.


III. Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararının gerekçesi


Anayasa Mahkemesi’nin Gelir Vergisi Kanunu’nun geçici 67. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan “Dar mükellef gerçek kişi ve kurumlar için bu oran % 0 olarak uygulanır.” hükmünü iptal etmiş, yürütmenin durdurulması istemini ise reddetmiştir.


Anayasa Mahkemesi’nin Kararında, dar ve tam mükellef kurumlarca elde edilen gelirin niteliği açısından fark bulunmaması durumunda, dar mükelleflerin vergi oranının sıfıra indirilmesinin Anayasa’ya uygun olmadığı vurgulanmaktadır. Kararda dar mükelleflere % 0 oranında stopaj uygulanması tersine ayrımcılık olarak değerlendirilerek bu durumun, malî gücü aynı olanların aynı, malî gücü farklı olanların ise ayrı oranda vergilendirilmesini öngören “mali güç” ve “vergide eşitlik” ilkelerine aykırı olduğu ifade edilmektedir.


Anayasa Mahkemesi’nin kararında, dar mükelleflere %0 oranında stopaj uygulanmasına ilişkin hükmün Anayasa’nın “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2’nci maddesi, “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10’uncu maddesi ile “Vergi ödevi” başlıklı 73’üncü maddelerine aykırı olduğu ve iptali edilmesi gerektiği belirtilmiştir. İptal kararı oyçokluğuyla (11 üyenin 6’sının oyuyla) alınmıştır.

IV. İptal kararının yürürlük tarihi


Anayasa Mahkemesi dar mükelleflere uygulanan %0 oranlı stopajın iptalinin doğuracağı hukuksal boşluğun, kamu yararını ihlal edici nitelikte olduğuna hükmederek, gerekli yasal düzenlemelerin yapılması amacıyla iptal kararının, Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak 9 ay sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir. Dolayısıyla söz konusu Karar 8 Ekim 2010 tarihinde yürürlüğe girecektir.


V. Karar yürürlüğe girdiğinde yabancılara hangi stopaj oranı uygulanacak?


İptal kararı ile ilgili olarak, 8 Ekim 2010 tarihinden önce stopaj oranları ya da söz konusu gelirlerin vergilendirme sisteminde bir düzenleme yapılması beklenmektedir. Söz konusu düzenlemenin yapılacağı tarihe kadar geçen süre içersinde ise dar mükelleflere % 0 oranında stopaj uygulanmaya devam edilecektir.


Ancak, 8 Ekim 2010 bu tarihe kadar herhangi bir düzenleme yapılmayıp, kararın bu haliyle yürürlüğe girmesi durumunda, dar mükelleflerin kapsama giren gelirleri üzerinden yapılacak olan stopajın oranı 8 Ekim 2010 tarihinden itibaren % 15 olacaktır.


VI. İptal kararının kapsadığı gelirler


Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı dar mükellef gerçek kişi ve kurumların geçici 67’nci madde kapsamında olan;


- Hisse senedi alım satım kazançları,

- Devlet tahvili, Hazine bonosu ve özel sektör tahvili faiz geliri ve alım satım kazançları,

- Yatırım fonu katılma belgelerinden elde edilen gelirler,

- Vadeli işlemler borsasında gerçekleştirilen işlemlerden sağlanan kazançları,


için geçerli bulunmaktadır.


VII. Olası düzenlemeler


Anayasa Mahkemesi kararı sonrasında, dar mükelleflere % 0 oranında stopaj uygulamasına devam edilebilmesi, tam mükelleflerin elde ettikleri gelirlere uygulanan stopajın oranının da sıfıra indirilmesine bağlı olacaktır. Oranın tam mükellefler için de sıfırlanması yerine, her iki mükellefiyet türü için % 10’dan daha düşük bir oran belirlenmesi ihtimali de bulunmaktadır. Bu düzenlemelerin geçici 67’nci maddeye ilişkin alınacak Bakanlar Kurulu Kararı ile yapılması mümkündür.



Saygılarımızla.
Kuzey Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.
İhsan Akar

Ernst & Young ve Kuzey YMM A.Ş.